Fragmenty

Fragment książki „Urojony idealizm” autorstwa Tomasza Comby

Urojony idealizm

CZĘŚĆ I

PAŃSTWO

Państwo tworzą przede wszystkim naród, stałe określone terytorium oraz suwerenna władza i zdolność do wchodzenia w stosunki międzynarodowe – takie warunki przewiduje między innymi Konwencja z Montevideo z 1933 roku1.

Z pewnością jednym z fundamentów istnienia państwa jest jego władza, rozumiana jako możliwość wywierania przez jednostkę lub grupę rzeczywistego wpływu na organizację wszelkich dziedzin życia poprzez wytyczenie kierunków postępowania własnego lub innych osób. W tym kontekście regulacja władzy może być różnoraka, ponieważ może przybrać postać monowładztwa lub wielowładztwa, może być republiką lub monarchią. Jednakowoż z punktu widzenia życia publicznego nie ma to większego znaczenia, ponieważ każda władza nieprzestrzegająca podstawowych zasad i niedziałająca dla dobra ogółu swoich obywateli jest władzą zdeprawowaną i traci swój mandat. Dlatego też najważniejszy jest sposób wykonywania władzy, a drugorzędną kwestią jej organizacja. Kluczowe jest zapewnienie swobody i wolności jednostce, ale w taki sposób, aby nie zaburzyć funkcjonowania społeczeństwa. Wolność należy przede wszystkim rozumieć tak, że jest ona dana człowiekowi w takich granicach, w jakich nie narusza wolności innej jednostki. Naruszenie wolności innego człowieka jest przekroczeniem granic omawianej swobody, i co do zasady, stanowi czyn zabroniony, o ile jest to zachowanie opisane w państwowej ustawie karnej, a tym samym nie jest dozwolone przez przepisy prawne. Chociażby dopuszczalne winno być działanie w stanie wyższej konieczności, czy też w obronie koniecznej, jest ono bowiem przejawem troski o dobro jednostki i stanowi reakcję na zachowanie naruszające jakąś sferę wolności człowieka. Jednakże niekiedy celem ograniczenia swobody człowieka jest właśnie dbałość o interesy obywatela.

TU JEST GRANICA OKOŁO 2000 ZNAKÓW

W tym miejscu podkreślić należy rolę prawa jako takiego dla funkcjonowania państwa oraz społeczeństwa. Prawo to, najogólniej rzecz ujmując, zbiór reguł, które wyznaczają zasady postępowania oraz organizacji życia człowieka w określonym społeczeństwie.

Istnieje pewnego rodzaju rywalizacja pomiędzy osobami o umyśle ścisłym i humanistycznym. Jedni zarzucają drugim, że nie tworzą niczego konstruktywnego i nie wnoszą do życia niczego sensownego. Drudzy upierają się, że samo opisywanie świata lub utrwalanie go w najróżniejszy sposób jest istotne dla kolejnych pokoleń i stworzenie nowej maszyny nie będzie kontynuować tradycji i kultury dotychczasowej cywilizacji. Prawnikom również często się wytyka, iż obok ich prawniczej nowomowy niczego wzniosłego nie czynią. Racjonalności tego rodzaju sporów nie sposób komentować, niemniej jednak z pewnością niewielu dostatecznie docenia wkład prawa w życie społeczne i jego rolę w kształtowaniu świata. Chociażby każdy inżynier powinien mieć świadomość, iż stworzona przez niego maszyna jest chroniona prawem patentowym, które zapobiega skopiowaniu jego pomysłu i przypisaniu sobie wszelkich zasług przez inną osobę. Przepisy prawne regulują organizację życia codziennego i stwarzają granice, poza które wyjść nie można, aby umożliwić tym samym życie innym.

Od zarania dziejów cywilizacjami kierują określone zasady i reguły współżycia społecznego, co pozwala się rozwijać i jednocześnie panować nad założonym porządkiem i bezpieczeństwem. Sposób formułowania norm prawnych oraz ich liczba i jakość niewątpliwie pozostawiają często wiele do życzenia, a założenia o racjonalnym prawodawcy są jedynie przyjętym kryterium, które musi być stosowane, nierzadko jednak niewiele ma wspólnego z rzeczywistością.

Oczywiście nie można wymyślić wzorca kształtowania prawa, ponieważ każdy kraj jest inny, każde społeczeństwo jest inne i okoliczności formułowania prawa są inne. Jednakże pewne reguły i fundamenty przepisów prawnych są bez wątpienia tożsame i konieczne jako wyznacznik postępowania zarówno dla władzy, jak i dla wszystkich obywateli. W kontekście regulowania życia publicznego nieśmiertelna oraz w pełni uniwersalna winna być formuła Radbrucha głosząca, że lex iniustissima non est lex, co w wolnym tłumaczeniu oznacza, że jeśli norma prawna w sposób drastyczny łamie podstawowe normy moralne, to nie obowiązuje. Natomiast drugą kluczową normą jest imperatyw kategoryczny Immanuela Kanta wyrażający myśl, byśmy „postępowali wedle takiej tylko zasady, co do której moglibyśmy chcieć, aby była prawem powszechnym”2. Przy czym pierwsza reguła jest wzorcem w szczególności dla ustawodawcy, aby w każdym przypadku tworzyć prawo doskonałe. Prawo uwzględniające obowiązujące podstawowe zasady moralne dla danego państwa, wszelkie okoliczności i potrzeby społeczeństwa, a także cel stanowienia tego prawa i sens. Ponadto prawo to musi być bezwzględnie zrozumiałe i nie powinno nigdy pozostawiać obywatelowi wyboru pomiędzy koniecznością respektowania powszechnie obowiązujących przepisów prawnych a własną moralnością. Jednakże regułę tę należy rozszerzyć w ten sposób, iż w przypadku ustanowienia normy niesłusznej – to znaczy sprzecznej z fundamentalnymi zasadami moralnymi, podstawowymi zasadami prawnymi i ogólnie przyświecającą sprawiedliwością społeczną – obywatel ma prawo odmówić respektowania takiej normy, a władza musi ponosić konsekwencje jej ustanowienia. Aczkolwiek zasada ta w zakresie nieobowiązywania dotyczy tylko konkretnej normy prawnej, a nie całego prawa obowiązującego w danym państwie.

Zasad moralnych nie sposób określić uniwersalnie. Pewne zasady są oczywiście wspólne dla wszystkich, jak zakaz zabijania, kradzieży lub oszustwa. Jednakże każdy kraj ma swoją tradycję, kulturę i historię, które kształtują jego podstawowe morale i są one powszechnie obowiązujące, pomimo że nie są wprost ustanowione. Z kolei podstawowe zasady prawne wynikają z ustawy zasadniczej obowiązującej w danym państwie i obejmują wszelkie podstawowe i najważniejsze prawa oraz obowiązki zarówno władzy, jak i obywatela. Taka ustawa winna być ustanawiana wspólnie ze społeczeństwem, tak aby wyrazić jego ducha i wartości.

LINK DO KSIĘGARNI

Related Articles

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Back to top button